Ιδού, πως δουλεύει το διεθνές κύκλωμα κερδοσκοπίας

και πως αιχμαλωτίζει κυβερνήσεις και λαούς

Στην κορύφωση της πιστωτικής κρίσης οι τρεις οίκοι αξιολόγησης Moody’s S&P και Fitch βρέθηκαν στο μάτι του κυκλώνα.

Αφορμή ήταν οι αξιολογήσεις των ενυπόθηκων στεγαστικών δανείων υψηλού κινδύνου που προκάλεσαν την παγκόσμια κρίση και είχαν αξιολόγηση ΑΑΑ.

Στην ουσία πρόκειται για τιτλοποιήσεις δανείων σε πακέτα, όπου η σύσταση τους ήταν τόσο πολύπλοκη που ούτε οι ίδιοι γνώριζαν τι ακριβώς υπάρχει από πίσω.

Η τιτλοποίηση ενός πακέτου έχει την ακόλουθη διαδικασία. Μια τράπεζα εκδίδει ένα στεγασττκό δάνειο. Στη συνέχεια το πακετάρει με άλλα δάνεια, το τιλοποιεί και το πουλάει σε όποιον ενδιαφέρεται. Η τράπεζα εισπράτει μετρητά και βγάζει από τους ισολογισμούς της τα δάνεια, κάτι που της δίνει τη δυνατότητα να εκδώσει καινούργια. Ο αγοραστής εισπράτει τις χρηματικές ροές των δανείων που αγόρασε. Όταν μεγάλος αριθμός από αυτά έπαψε να εξυπηρετείται τότε πυροδοτήθηκε η πιστωτική κρίση. Ενώ μοιάζει απλό, στην πραγματικότητα είναι πολύπλοκο. Η χορήγηση μεγάλου αριθμού δανείων, περισσότερο από ότι άντεχαν τα κεφάλαια, τους βρήκαν όλους στριμωγμένους στη γωνία. Η υπερβολική μόχλευση ώθησε το χρηματο οικονομικό σύστημα σε κατάρρευση. 

Ο ρόλος των οίκων αξιολόγησης είναι να αξιολογήσουν το προιόν ενός εκδότη. Πολλές φορές για να πάρει καλή βαθμολογία και να πουληθεί ευκολότερα οι οίκοι συμβουλεύουν τον εκδότη για τις προδιαγραφές του προιόντος. Η υπηρεσία προσφέρεται με αμοιβή φυσικά.  Η κατηγορία που απευθύνθηκε προς τους οίκους είναι πως ο εκδότης έχει συμφέρον εφόσον πληρώνει να πάρει καλή αξιολόγηση το προιόν του. Η κατηγορία αφορούσε τη σχέση διαπλοκής εκδότη και οίκου που ήταν φυσικά δύσκολο να αποκαλυφθεί. Για αυτό και στην ακροαματική διαδικασία στο Κογκρέσο δεν απαγγέλθηκαν κατηγορίες αλλά δεσμεύτηκαν να δημιουργήσουν αυστηρό νομικό πλάισιο για να ενταχθούν οι οίκοι αξιολόγησης στους κανόνες της ευρύτερης αγοράς. Το ίδιο λένε και στην ΕΕ αλλά δεν έχει δρομολογηθεί τίποτα εδώ και χρόνια.

Ο μεγαλο-επενδυτής Warren Buffet είχε έκθεση στη μετοχή της Moody’s 20,4%  μέχρι το καλοκαίρι του 2009. Επειδή μάλλον  υποψιάστηκε τον ντόρο έχει έκτοτε κατεβάσει το ποσοστό του στο 13%. Κατέθεσε τον Ιούνιο 2010 στο Κογκρέσο για τη σχέση του με τη moody’s. Εδώ τίθεται θέμα πιθανής διαπλοκής καθώς το ποσοστό του στην εταιρία ενδεχομένως του έδινε εσωτερική πληροφόρηση για τους κινδύνους ή τις αξιολογήσεις του, πράγμα βέβαια αναπόδεικτο, όμως η εσωτερική πληροφόρηση στις ΗΠΑ είναι κακούργημα.

Την άνοιξη του 2010 ξέπασε ντόρος στις ΗΠΑ από την αποκάλυψη πως το hedge fund που διευθύνει ο John Paulson κατά παραγγελία ζήτησε από την Goldman Sachs να σορτάρει (πουλήσει με σκοπό να κερδοσκοπήσει), ένα σύνθετο προιόν τιλοποιημένου δανείου. Η ρυθμιστική αρχή των ΗΠΑ (SEC) επέβαλλε κατόπιν διακανονισμού πρόστιμο $ 550 εκατομμυρίων. Η κατηγορία αφορούσε εξαπάτηση επενδυτών (των αγοραστών δηλαδή) που έχασαν πολλά χρήματα, καθώς δεν ενημερώθηκαν πως το προιόν δημιουργήθηκε κατα παραγγελία από το hedge fund του Paulson. Το φθινόπωρο για παρόμοιο λόγο και η βρεττανική ρυθμιστική αρχή (FSA) επέβαλλε πρόστιμο στην Goldman Sachs ύψους $31 εκκατομυρίων.  

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΑΓΟΡΑΣ

Μέχρι τα μέσα του ’90 ο κύριος όγκος συναλλαγών σε όλα τα προιόντα γινόταν από τις εμπορικές τράπεζες. Σε μεγάλο βαθμό από τις επενδυτικές τράπεζες και συμμετείχαν ως επι το πλείστω αμοιβαία κεφάλαια, εταιρίες διαχείρισης κεφαλαίου, συνταξιοδοτικά και ασφαλιστικά ταμεία και επενδυτές (λιανικοί και θεσμικοί ή επαγγελματίες)

Από εκει και πέρα η πλάστιγγα γέρνει προς μια μορφή επενδυτικών σχημάτων που ονομάζονται hedge funds. Η λειτουργία τους είναι παρόμοια με αυτή των αμοιβαίων κεφαλάιων. Ενας επενδυτής αγοράζει μερίδια σε τιμή διαπραγμάτευσης με βάση την εσωτερική αξία του κεφαλαίου. Η χρέωση του πελάτη για τις υπηρεσίες του hedge fund είναι προμήθεια διαχείρισης 1,5% – 2% επι του κεφαλαίου ετησίως και αναλόγως της απόδοσης  15% – 20% επί των κερδών. Μέχρι εδώ όλα καλά. Όμως αν δεις το μέγεθος των κεφαλαίων που διαχειρίζονται και αν αναλογιστείς πως δεν υπάγονται αρκετοί από αυτούς σε κανόνες, –  παρότι προωθείται από την ΕΕ ένα πλαίσιο κανονιστικής ρύθμισης και συμμόρφωσης τους. Τα κεφάλαια που διαχειρίζονται είναι μεγαλύτερα από τράπεζες, ακόμα και από χώρες. Πολλά προιόντα που διαχειρίζονται και διαπραγματεύονται είναι εξω χρηματιστηριακά. Δηλαδή είναι διμερείς συμφωνίες μεταξύ τους και κανένας εποπτικός οργανισμός δεν γνωρίζει τι κουβαλάνε στα χαρτοφυλάκαι τους. Επίσης πολλά έχουν έδρα φορολογικούς παραδείσους με αποτέλεσμα να μην υπάγονται σε δικαιοδοσία οργανωμένων αγορών. Βέβαια τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σημαντικά βήματα για την αντιμετώπιση ξεπλύματος χρήματος, διαφθοράς και ελέγχονται από ορκωτούς λογιστές που συντάσουν εκθέσεις στο τέλος κάθε χρόνου.

Τα μεγαλύτερα υπό διαχείριση hedge funds για το 2010

1. JPMorgan, $53.5 billion

2. Bridgewater Associates, $43.6 billion

3. Paulson & Co., $32.0 billion

5. Brevan Howard, $27.0 billion

5. Soros Fund Mgmt., $27.0 billion

6. Man Group, $25.3 billion

7. Och-Ziff Capital Mgmt. Group, $23.1 billion

8. D.E. Shaw Group, $23.0 billion

9. BlackRock, $21.0 billion

10. Farallon Capital Management, $20.7 billion

Τα μεγαλύτερα hedge fund ομολόγων (σε $ δις δολλάρια)

1. Vanguard High Yield Corp                 $5.7

 2. Bond Fund of America                      9.5

 3. Vanguard Short Term Corp                  6.6

 4. Vanguard GNMA                            12.6

 5. Franklin Custodian US Government A        7.9

 6. PIMCO Total Return Instl                 23.3**

 7. Vanguard Muni Intermediate Term           8.3

 8. Vanguard Total Bond Index                 9.1

 9. Morgan Stanley DW US Govt Sec B           4.4

10. Federal Tax Free Income A                 6.9

11. Tax Free High Yield A                     5.7

12. Express High Yield Tax Ex A               5.2

$ 2,5 τρις δολλάρια εκτίμηση για το 2011 για τη βιομηχανία hedge fund

$ 6,56 τρις δολλάρια εκτίμηση για τα ασυνταξιοδοτικά ταμεία

** Ο Bill Gross της Pimco τρέχει fund με υπό διαχείριση κεφάλαι $237 δις. Πρόσφατα ο αριθμός εκτιμάται σε τρις$$. Αυτό σημαίνει πως στην εταιρία του επενδύουν ασφαλιστικά, συνταξιοδοτικά, αμοιβαία και αλλά funds of funds. Οταν ενός τέτοιου μεγέθους όμιλος δηλώνει μέσω του διαχειριστή του ότι χώρες όπως η Ελλάδα πρέπει να προχωρήσουν σε αναδιάρθρωση, αντιλαμβάνεσαι τον αντίκτυπο στην αγορά. Μόλις προχτές δήλωσε επίσημα ότι δεν κατέχει στο χαρτοφυλάκιο του αμερικάνικα κρατικά ομόλογα. (το τσουνάμι θα πάει σε λίγο και από Αμερική πλευρά).